Σαν σήμερα 27 Δεκεμβρίου: Τα θυρανοίξια της Αγίας Σοφίας και το «Νενίκηκά σε Σολομών»

Στις 27 Δεκεμβρίου 537, στην Κωνσταντινούπολη, γράφεται μία από τις πιο εντυπωσιακές σελίδες της παγκόσμιας Ιστορίας. 

Με τα θυρανοίξια της Αγίας Σοφίας, ο αυτοκράτορας Ιουστινιανός Α΄ εγκαινιάζει ένα μνημείο που δεν θα λειτουργήσει μόνο ως ναός, αλλά ως διακήρυξη ισχύος, πίστης και πολιτισμού. Εκείνη τη μέρα, σύμφωνα με την παράδοση, προφέρει τη φράση που θα τον ακολουθήσει στους αιώνες: «Νενίκηκά σε Σολομών».

Η φράση αυτή, φορτισμένη με συμβολισμό, δεν απευθυνόταν απλώς

στον βιβλικό βασιλιά και στον περίφημο Ναό του Σολομώντα. Ήταν μια δήλωση ότι η χριστιανική αυτοκρατορία του Βυζαντίου είχε πλέον ξεπεράσει κάθε προηγούμενο επίτευγμα, αρχιτεκτονικό, θρησκευτικό και πολιτικό.

Ένα έργο που γεννήθηκε μέσα από τις στάχτες

Η Αγία Σοφία που εγκαινιάστηκε το 537 δεν ήταν η πρώτη. Δύο προγενέστεροι ναοί είχαν καταστραφεί, με τον τελευταίο να καίγεται κατά τη Στάση του Νίκα το 532, τη μεγάλη εξέγερση που λίγο έλειψε να ανατρέψει τον Ιουστινιανό. Αντί να περιοριστεί σε μια απλή αποκατάσταση, ο αυτοκράτορας αποφασίζει να οικοδομήσει κάτι πρωτοφανές.

Η εντολή ήταν σαφής: ένας ναός που δεν θα έχει όμοιό του στον κόσμο.

Για το εγχείρημα επιστρατεύονται δύο κορυφαία μυαλά της εποχής, ο Ανθέμιος από τις Τράλλεις και ο Ισίδωρος από τη Μίλητο, περισσότερο μαθηματικοί και μηχανικοί παρά παραδοσιακοί αρχιτέκτονες. Το αποτέλεσμα ήταν επαναστατικό.

Ο τεράστιος τρούλος, με διάμετρο περίπου 31 μέτρων, μοιάζει να αιωρείται πάνω από τον χώρο χάρη σε ένα σύστημα πεσσών και ημιθολίων που δεν είχε εφαρμοστεί ξανά σε τέτοια κλίμακα. Το φως που εισέρχεται από τα παράθυρα στη βάση του δημιουργεί την αίσθηση ότι ο θόλος δεν στηρίζεται στη γη, αλλά κρέμεται από τον ουρανό.

Η Αγία Σοφία δεν ήταν μόνο τεχνικό επίτευγμα, αλλά και γεωπολιτικό σύμβολο. Υλικά μεταφέρονται από κάθε γωνιά της αυτοκρατορίας: μάρμαρα από την Ελλάδα, την Μικρά Ασία και τη Βόρεια Αφρική, κίονες από αρχαίους ναούς, ακόμη και από το Αρτεμίσιο της Εφέσου. Ο ναός γίνεται ένα ψηφιδωτό ολόκληρου του τότε γνωστού κόσμου.

«Νενίκηκά σε Σολομών»

Όταν ο Ιουστινιανός εισέρχεται στον ναό την ημέρα των εγκαινίων λέγεται ότι εκφωνεί το «Νενίκηκά σε Σολομών». Ο Ναός του Σολομώντα, σύμβολο θεϊκής σοφίας και δόξας στην Παλαιά Διαθήκη, θεωρούνταν μέχρι τότε το απόλυτο αρχιτεκτονικό και θρησκευτικό πρότυπο.

Με τα λόγια αυτά, ο αυτοκράτορας δηλώνει ότι ο χριστιανικός κόσμος έχει πλέον ξεπεράσει την Παλαιά Διαθήκη και ότι η Νέα Ρώμη, η Κωνσταντινούπολη, είναι το νέο κέντρο της θεϊκής και κοσμικής τάξης.

Η Αγία Σοφία έμελλε να αλλάξει ρόλους πολλές φορές. Υπήρξε πατριαρχικός ναός της Ορθοδοξίας, καθολικός καθεδρικός κατά τη Λατινοκρατία, οθωμανικό τζαμί, μουσείο και ξανά τόπος λατρείας. Παρά τις μετατροπές, τους σεισμούς και τις φθορές, το βασικό όραμα του 6ου αιώνα παραμένει ζωντανό.

Κανένα άλλο κτίσμα δεν κατάφερε να συνδυάσει σε τέτοιο βαθμό τεχνολογία, πίστη, πολιτική φιλοδοξία και αισθητική.

 

Τα θυρανοίξια της Αγίας Σοφίας στις 27 Δεκεμβρίου 537 ήταν μια στιγμή όπου η αρχιτεκτονική χρησιμοποιήθηκε ως γλώσσα εξουσίας και η πίστη ως μέσο πολιτισμικής υπεροχής. Και η φράση «Νενίκηκά σε Σολομών» παραμένει μέχρι σήμερα η συμπύκνωση μιας αυτοκρατορίας που πίστεψε ότι μπορεί να φτάσει, και ίσως να ξεπεράσει, το θείο μέσα από την ανθρώπινη δημιουργία.

Από το newsbeast