Ενα πείραμα που δεν έπρεπε ποτέ να ξεκινήσει

Το Αύγουστο του 1971, έπεσε η αυλαία σε ένα πείραμα που δεν έπρεπε ποτέ να ξεκινήσει – το διαβόητο «πείραμα φυλακής» στο υπόγειο του Πανεπιστημίου του Στάνφορντ. Σχεδιασμένο να κρατήσει δύο εβδομάδες, κατέρρευσε μέσα σε μόλις έξι ημέρες, όταν το παιχνίδι εξουσίας μετατράπηκε σε πραγματικό εφιάλτη.

Η ιδέα του καθηγητή Φίλιπ Ζιμπάρντο φαινόταν αρχικά αθώα: να μελετηθεί πώς αντιδρούν οι άνθρωποι όταν τους δοθεί ο ρόλος του

δεσμοφύλακα ή του φυλακισμένου. Ψυχολογικά υγιείς φοιτητές χωρίστηκαν τυχαία με τη ρίψη ενός νομίσματος και βρέθηκαν ξαφνικά σε μια ψεύτικη φυλακή που γρήγορα έγινε πιο αληθινή απ’ όσο άντεχαν.

Το σκηνικό έμοιαζε με κανονικό σωφρονιστικό ίδρυμα: γυμνά τσιμεντένια πατώματα, περιορισμοί στις τουαλέτες, διαρκής έλεγχος και ταπεινωτικές «ποινές». Οι δεσμοφύλακες έδειξαν σαδιστικές τάσεις, ενώ οι κρατούμενοι απομονώνονταν και καταρρακώνονταν ψυχολογικά.

Και τότε ακούστηκε η φωνή που διέκοψε τον εφιάλτη: η φοιτήτρια Κριστίνα Μασλάχ (μετέπειτα σύζυγος του Ζιμπάρντο) μπήκε στον χώρο και είπε με σπασμένη φωνή:

«Δεν βλέπεις τι κάνεις; Αυτό δεν είναι πείραμα, είναι κακοποίηση!»

Αυτή η φράση ξύπνησε τη συνείδηση του Ζιμπάρντο. Μέσα σε λίγες ώρες το πείραμα τερματίστηκε, αφήνοντας πίσω του ένα σοκ που ακόμα συζητείται: οτι δεν χρειάζεται τέρας για να γεννηθεί η βαρβαρότητα. Άρκει ένα περιβάλλον που το επιτρέπει. Αρκει μια στολή, ένας τίτλος, μια εντολή. Ο «καλός φοιτητής» μπορεί να γίνει σαδιστής. Ο «χαμογελαστός νεαρός» μπορεί να καταρρεύσει σαν έγκλειστος.,

Σαν σήμερα, θυμόμαστε το εύθραυστο της ανθρώπινης ψυχής. Θυμόμαστε πως η εξουσία, όταν μένει ανεξέλεγκτη, δεν αργεί να γεννήσει βία. Και θυμόμαστε πως, κάπου εκεί, χρειάζεται πάντα μια φωνή – σαν της Μασλάχ – να σταματήσει το κατρακύλισμα πριν είναι αργά.

 

Γιατί το Στάνφορντ μας άφησε ένα σκληρό μάθημα: μερικές φορές, η πιο τρομακτική φυλακή δεν έχει κάγκελα. Βρίσκεται μέσα μας

https://tomanifesto.gr/san-simera-to-pirama-filakis-toy…

Από το ksipnistere