Οι άγνωστες επιδράσεις από την Άλωση της Πόλης το 1453

Μετά την εγκατάσταση των σουλτάνων στην Κωνσταντινούπολη, οι περίφημες βυζαντινές εκκλησίες μετατράπηκαν σε τζαμιά, ενώ παράλληλα χτίστηκαν πλούσια παλάτια, πολυάριθμα οικοδομήματα, νέα τζαμιά, μεντρεσέδες (οθωμανικά θρησκευτικά σχολεία), λουτρά (περίπου 300), μαυσωλεία, μπεζεστένια (αγορές), καραβάν σεράι (σταθμοί καραβανιών), κρήνες κά.

ΕΙΝΑΙ αλήθεια ότι, σύμφωνα με ορισμένους ιστορικούς, τον 15o αι. η Κωνσταντινούπολη, ύστερα από μακρόχρονη επιθανάτια αγωνία, γνώρισε την τελική καταστροφή.

Στις 29 Μαΐου 1453, κατόπιν μιας δραματικής άμυνας με ηρωϊκό αγωνιστή τον ίδιο τον Κωνσταντίνο Παλαιολόγο, η Κωνσταντινούπολη έπεσε στα χέρια των Τούρκων, ενώ ακόμη και σήμερα ηχούν τα λόγια του τελευταίου αυτοκράτορα   του Βυζαντίου, που έλεγε προς τον Μωάμεθ τον Πορθητή όταν του ζητούσε να του παραδώσει την Πόλη: «Το δε την Πόλιν σοι δούναι, ουτ' εμόν εστί ούτε άλλου τών κατοικούντων εν αυτή... Κοινή γαρ γνώμη πάντες αυτοπροαιρέτως αποθανούμεν και ου φεισόμεθα της ζωής ημών»!.. (Από το Χρονικό της Αλώσεως του Γ. Φραντζή).
Μετά την κατάληψη της Πόλεως, από τον Μωάμεθ Β’ η Κωνσταντινούπολη έγινε πρωτεύουσα της Οθωμανικής αυτοκρατορίας, με την ονομασία Ισταμπούλ (παραφθορά στα τουρκικά της μεσαιωνικής λαϊκής έκφρασης "Εις την Πόλιν"), το οποίο όμως επισήμως της αποδόθηκε μόνο το 1926. Κι όχι μόνο!.. Η Κωνσταντινούπολη διαδραμάτισε πολύ σημαντικό ρόλο για την Οθωμανική αυτοκρατορία, έως τις αρχές του 20ού αι., οπότε πρωτεύουσα και πολιτικό κέντρο της Τουρκικής Δημοκρατίας, την οποία εγκαθίδρυσε ο Κεμάλ Ατατούρκ, έγινε η Άγκυρα.

Τι έκαναν όμως οι σουλτάνοι  και  με τι αντικατέστησαν τα περίλαμπρα  και αξιοθαύμαστα μνημεία της Βασιλίδας των πόλεων, που θαύμασε ολόκληρη η Οικουμένη;
Σύμφωνα με ορισμένους μελετητές, μετά την εγκατάσταση των σουλτάνων στην Κωνσταντινούπολη, οι περίφημες βυζαντινές εκκλησίες μετατράπηκαν σε τζαμιά, ενώ παράλληλα χτίστηκαν πλούσια παλάτια, πολυάριθμα οικοδομήματα, νέα τζαμιά, μεντρεσέδες (οθωμανικά θρησκευτικά σχολεία), λουτρά (περίπου 300), μαυσωλεία, μπεζεστένια (αγορές), καραβάν σεράι (σταθμοί καραβανιών), κρήνες κά.

Τον 16o και τον 17o αι., που αποτελούν τη λεγόμενη κλασική περίοδο της τουρκικής αρχιτεκτονικής, η Κωνσταντινούπολη έγινε το κέντρο έντονης οικοδομικής δραστηριότητας. Την εποχή εκείνη η βυζαντινή μορφολογία και οι βυζαντινοί κατασκευαστικοί τρόποι άσκησαν έντονη και σαφή επίδραση στην τουρκική αρχιτεκτονική.


Αυτό οφείλεται αφενός στον θαυμασμό των Οθωμανών αρχιτεκτόνων για τα βυζαντινά μνημεία της Κωνσταντινούπολη και αφετέρου στο γεγονός ότι πολλοί από αυτούς, όπως για παράδειγμα ο περίφημος Σινάν, είχαν ελληνική καταγωγή. Η επίδραση αυτή είναι φανερή, ιδιαίτερα στα τζαμιά, τα οποία απομακρύνθηκαν τότε από τα παλαιά αραβικά πρότυπα και μιμήθηκαν, άμεσα ή έμμεσα, την Αγία Σοφία. Είναι χαρακτηριστικό το ότι τα εντυπωσιακά αυτά κτίρια δεν μιμήθηκαν τους υστεροβυζαντινούς ναούς με τις λεπτές αναλογίες, αλλά είχαν πρότυπο την ιουστινιάνεια Αγία Σοφία. Η εσωτερική διακόσμηση ακολουθούσε τα περσικά συστήματα, με έγχρωμες πλάκες, επιγραφές κά.
Από τα πιο γνωστά και πιο σημαντικά τζαμιά της εποχής είναι το τζαμί του Σουλεϊμάν (1550-57), μία από τις ωραιότερες δημιουργίες του Σινάν στην Κωνσταντινούπολη που συνδέεται και μάλιστα στενά με την Αγία Σοφία, και το Σουλτάν Αχμέτ τζαμί (1609-16), γνωστό ως Μπλε τζαμί, εξαιτίας του κυανού χρώματος που επικρατεί στην πλούσια εσωτερική διακόσμηση. (Βλέπε και Εγκυκλοπαίδεια Δομή).

Με σεβασμό και τιμή
ΑΓΓΕΛΟΣ ΠΑΝ. ΣΑΚΚΕΤΟΣ

Follow @tinios