Όταν αναφερόμαστε στα μνημεία της Ακρόπολης των Αθηνών, το μυαλό των περισσότερων επισκεπτών πηγαίνει αυτόματα στον επιβλητικό Παρθενώνα. 

Ωστόσο, η ιστορία του Ιερού Βράχου κρύβει πολύ περισσότερα επίπεδα, καθώς στο ίδιο σημείο υπήρξαν στο παρελθόν τουλάχιστον τρεις διαφορετικοί ναοί, αφιερωμένοι στην προστάτιδα της πόλης, θεά Αθηνά. Σήμερα, η ύπαρξη των παλαιότερων αυτών ιερών επιβεβαιώνεται μέσα από χιλιάδες διάσπαρτα αρχιτεκτονικά κομμάτια, όπως αναδεικνύει αναλυτικό δημοσίευμα της ιστοσελίδας Olympia.gr.

Ο αρχαιότερος και πιο μνημειώδης από αυτούς τους ναούς ήταν ο Εκατόμπεδος, ένα δωρικό αρχιτεκτονικό κομψοτέχνημα με έξι κίονες στις στενές και δώδεκα στις μακριές του πλευρές. Το όνομά του, το οποίο διασώθηκε μέσα από αρχαίες επιγραφές, μεταφράζεται κυριολεκτικά ως ο ναός «με μήκος 100 ποδών».

Μυθολογικές αναπαραστάσεις και η πολεμική Αθηνά

Ο Εκατόμπεδος είχε κατασκευαστεί γύρω στο 570 π.Χ. και ήταν αφιερωμένος στην πολεμική ιδιότητα της Αθηνάς. Τα αετώματά του, λαξευμένα κυρίως σε πωρόλιθο, διέθεταν έντονα χρώματα και μετέφεραν τους πιστούς στον μυθικό κόσμο της Αρχαϊκής περιόδου.

Οι ανάγλυφες παραστάσεις παρουσίαζαν σκηνές από την ελληνική μυθολογία, με πιο χαρακτηριστικές:

• Λιοντάρια που επιτίθενται και κατασπαράζουν έναν ταύρο.
• Τον ήρωα Ηρακλή να παλεύει σώμα με σώμα με τον θαλάσσιο δαίμονα Τρίτωνα.
• Την απεικόνιση του «Τρισώματου δαίμονα», ο οποίος κρατά στα χέρια του τα σύμβολα των τριών βασικών στοιχείων της φύσης: της φωτιάς, του αέρα και του νερού.

Το κυνήγι και η καταγραφή 30.000 λίθων

Τα εντυπωσιακά αυτά γλυπτά παρέμειναν θαμμένα για αιώνες. Αποκαλύφθηκαν κατά τη διάρκεια ανασκαφών το 1888, καθώς οι ίδιοι οι Αθηναίοι τα είχαν θάψει στο έδαφος όταν αποφάσισαν να χτίσουν έναν νέο, μεγαλύτερο ναό. Πολλά από τα αρχιτεκτονικά μέλη του Εκατόμπεδου, μάλιστα, είχαν επαναχρησιμοποιηθεί για την εσπευσμένη οχυρωματική ανοικοδόμηση των τειχών της Ακρόπολης, αμέσως μετά τις βιβλικές καταστροφές που προκάλεσαν οι Περσικοί Πόλεμοι.

Μέχρι σήμερα, η αρχαιολογική υπηρεσία έχει εντοπίσει και καταγράψει έναν ασύλληπτο αριθμό διάσπαρτων θραυσμάτων σε όλη την έκταση του Ιερού Βράχου. Συγκεκριμένα, έχουν βρεθεί πάνω από 20.000 κατεργασμένοι λίθοι και επιπλέον 10.000 άμορφα κομμάτια μαρμάρου και πωρόλιθου. Από αυτά, 30 κομμάτια έχουν ταυτιστεί επίσημα με τον Εκατόμπεδο, 91 με τον κατοπινό Προπαρθενώνα και 500 με τον Αρχαίο Νεώ.

Η τιτάνια προσπάθεια αναστήλωσης

Λόγω της μακροχρόνιας έκθεσής τους στις καιρικές συνθήκες, τα θραύσματα αυτά υπέστησαν σημαντικές διαβρώσεις, χάνοντας το μεγαλύτερο μέρος των αρχαίων χρωμάτων τους. Προκειμένου να διασωθούν, τα πιο ευαίσθητα μέλη έχουν μεταφερθεί πλέον σε ασφαλείς αποθήκες και στις ειδικές προθήκες του Μουσείου Ακρόπολης.

 

Η λεπτομερής μελέτη και η ψηφιακή ταύτιση αυτών των διάσπαρτων λίθων από κορυφαίους επιστήμονες, όπως ο καθηγητής Μανόλης Κορρές, επέτρεψε την ακριβή σχεδιαστική ανασύνθεση της μορφής του Εκατόμπεδου. Σήμερα, οι επισκέπτες του Μουσείου Ακρόπολης έχουν την ευκαιρία να θαυμάσουν από κοντά αυτά τα αρχαϊκά αετώματα, αποκτώντας μια ολοκληρωμένη εικόνα για την εξέλιξη της αρχαιοελληνικής αρχιτεκτονικής πριν από την κλασική εποχή του Περικλή.