Ντανταϊσμός: Όταν το «ντα-ντα» των μωρών έγινε «τέχνη» και όλοι χάσαμε μισή ώρα από τη ζωή μας

 Κάποτε, στις αρχές του 20ού αιώνα, ένας Ρουμάνος ποιητής με το όνομα Τριστιάν Τζαρά και μερικοί φίλοι του αποφάσισαν ότι ο κόσμος είχε ήδη αρκετή λογική, αρκετή ομορφιά και αρκετή τάξη. Έτσι, στις 8 Φεβρουαρίου 1916, μέσα σε ένα μικρό καμπαρέ στη Ζυρίχη που λεγόταν Voltaire, γέννησαν το Ντανταϊσμό – ένα «κίνημα» που ουσιαστικά ήταν η απόφαση να κάνουν ό,τι περνούσε από το μυαλό τους και να το βαφτίσουν τέχνη.

Το όνομα; Προήλθε από το «ντα-ντα» που βγάζουν τα μωρά όταν δεν ξέρουν ακόμα να μιλήσουν. Και αυτό ακριβώς ήταν

όλο το πρόγραμμα: τίποτα. Καμία σημασία, κανένα μήνυμα, καμία ομορφιά. Μόνο το παράλογο, το τυχαίο, το ενοχλητικό. Έβγαζαν μανιφέστα (ο Χούγκο Μπαλ το 1916, ο Τζαρά το 1918), έγραφαν ποιήματα με λέξεις-εφευρέσεις που δεν σήμαιναν τίποτα, έκοβαν εικόνες από εφημερίδες και τις κόλλαγε τυχαία, έφτιαχναν «γλυπτά» από σκουπίδια, μαλλί, ξύλο και φωτογραφίες. Όλα εφήμερα, όλα χωρίς νόημα, όλα για να ενοχλήσουν.

Το κίνημα εξαπλώθηκε γρήγορα – Κολωνία, Βερολίνο, Ανόβερο, Παρίσι, Νέα Υόρκη – γιατί, ας το παραδεχτούμε, σε καιρούς πολέμου και χάους, το να λες «τίποτα δεν έχει νόημα» ακούγεται βαθύ για όσους δεν έχουν όρεξη να σκεφτούν. Επηρεάστηκαν από κυβισμό και φουτουρισμό, αλλά έφτασαν στο σημείο να λένε ότι και αυτά είναι υπερβολικά σοβαρά. Οι ανθρώπινες φιγούρες τους έμοιαζαν με ρομπότ, οι μηχανές ήταν το είδωλό τους, και η τύχη ο μόνος τους «δάσκαλος».

Οργάνωναν βραδιές όπου διάβαζαν ακατάληπτα κείμενα, έκαναν θόρυβο, προκαλούσαν το κοινό, γελούσαν με όποιον δεν καταλάβαινε το «βάθος» της ανοησίας τους. Και μετά, το 1924 – δόξα τω Θεώ – το κίνημα έσβησε ήσυχα. Οι περισσότεροι πήγαν στον σουρεαλισμό, που τουλάχιστον προσπαθούσε να πει κάτι, έστω και μέσα από όνειρα.

 

Κοιτάζοντας πίσω, ο Ντανταϊσμός μοιάζει με εκείνο το παιδί που γκρεμίζει τον πύργο από τουβλάκια που έχτισε ο άλλος, μόνο και μόνο για να γελάσει. Μας έδωσε μερικά αστεία έργα, μερικές φωτογραφίες για βιβλία τέχνης, και την αίσθηση ότι μερικές φορές η «επανάσταση» είναι απλώς βαρετή και κουραστική. Ευτυχώς κράτησε λίγο. Και ακόμα πιο ευτυχώς, τελείωσε.

Από το romioitispolis