Το φαινόμενο του αμφιτερισμού στο Βυζάντιο

 Ο όρος «αμφιτερισμός» είναι του Κωνσταντίνου Ζ’ του Πορφυρογέννητου και δηλώνει τις αμφιταλαντεύσεις των ακριτικών πληθυσμών απέναντι στους βυζαντινούς και τους εξωτερικούς εχθρούς τους, όταν αυτοί ήταν ομόθρησκοι και ομοεθνείς των εισβολεών των παραμεθόριων αυτών πληθυσμών.

Το θέμα του αμφιτερισμού, που δημιουργούσε σοβαρά προβλήματα στα σύνορα της αυτοκρατορίας, οδήγησε στην εφαρμογή μιας δημογραφικής πολιτικής εξαναγκαστικής μετακίνησης των αβέβαιων αυτών πληθυσμών προς περιοχές ασφαλέστερες. Παραδείγματα τέτοιων

μετακινήσεων στο πλαίσιο της πολιτικής αυτής αποτελούν οι υποχρεωτικές μετακινήσεις των Σλάβων της Μακεδονίας προς την Μικρασία και οι μετακινήσεις των Αρμενίων από την Μικρασία προς την Μακεδονία και την Θράκη.

Το πρόβλημα του αμφιτερισμού των «ενδιάμεσων» πληθυσμών στα σύνορα της αυτοκρατορίας υπαγόρευσε την κατά καιρούς πολιτική του Βυζαντίου με τους εξωτερικούς γείτονες, που και αυτοί με τον τρόπο τους χρωμάτισαν με δικά τους χαρακτηριστικά ιθαγενείς βυζαντινούς πληθυσμούς, δημιουργώντας πολιτισμικούς συγχρωτισμούς που οδηγούσαν συχνά σε διασυνοριακή αλληλεγγύη, η οποία εκφράζεται και μέσα από την κοινή λαϊκή και καλλιτεχνική παράδοση, με τον ακριτικό κύκλο να αποτελεί το πιο εύγλωττο παράδειγμα.

Αυτή η ακριτική ώσμωση χρησιμοποιήθηκε για κατασκοπευτικούς λόγους σε εποχή συρράξεων, αλλά αποτέλεσε και παράγοντα ειρηνικής συνύπαρξης και βάση αμοιβαίου σεβασμού μεταξύ αντιμαχομένων, χάρη στον διαμεσολαβητικό ρόλο των μεθοριακών πληθυσμών.

 

Παρά το γεγονός ότι τα πολιτικοστρατιωτικά σύνορα της αυτοκρατορίας ακολούθησαν κατά τον χιλιόχρονο ιστορικό βίο της την πορεία της εδαφικής στένωσης και σμίκρυνσης, αντίθετα, τα πολιτιστικά σύνορά της ευρύνθηκαν χάρη στην ακριτική συμβίωση, αλλά και χάρη στην εξάπλωση της ορθοδοξίας με το έργο της εκκλησίας της Κωνσταντινούπολης.

___

πηγή: «Γιατί το Βυζάντιο» (Ε. Γλύκατζη – Αρβελέρ)

εικόνα: Δημήτρης Σκουρτέλης, “Ακρίτες”

Από το ksipnistere