Από την Μπολόνια στην Ελληνική Επανάσταση: Η θυσία του 18χρονου Βοναπάρτη και ο χαμένος τάφος που ήρθε στο φως

Ο νεαρός Ναπολέων Βοναπάρτης. Σύμφωνα με ιστορικές καταγραφές, ο φιλέλληνας ανιψιός του, Παύλος Βοναπάρτης, είχε εντυπωσιακή ομοιότητα με τον θείο του.

Το έτος 1827, η Μπολόνια βρισκόταν σε έναν έντονο πολιτικό αναβρασμό. Στα σοκάκια της πόλης, οι Καρμπονάροι οργάνωναν τη μυστική τους δράση, διαδίδοντας ριζοσπαστικές ιδέες. Την ίδια στιγμή, στα έδρανα του ιστορικού πανεπιστημίου, μια ολόκληρη γενιά από φοιτητές, λόγιους και προοδευτικούς αστούς συζητούσε με πάθος για τα ιδανικά της ελευθερίας.

Μέσα σε αυτό το κλίμα, ένας νεαρός πρίγκιπας, ο Παύλος Βοναπάρτης —ανιψιός του Μεγάλου Ναπολέοντα— επηρεάζεται βαθιά από τα απελευθερωτικά κινήματα και το ισχυρό φιλελληνικό κύμα. Παίρνει, έτσι, μια ριψοκίνδυνη απόφαση που θα σφραγίσει τη μοίρα του: τον Μάρτιο του 1827 δραπετεύει κρυφά από την Ιταλία με προορισμό την επαναστατημένη Ελλάδα, έτοιμος να προσφέρει τις υπηρεσίες του στον Αγώνα. Η άφιξή του γίνεται ινκόγκνιτο στη Ζάκυνθο, ένα πρωινό του Αυγούστου.

Μια σύντομη αλλά λαμπρή παρουσία

Η άφιξη του πρίγκιπα στον Πόρο με τη φρεγάτα «Ελλάς» προκάλεσε τεράστια αίσθηση στην επαναστατημένη χώρα, καθώς το επώνυμο Βοναπάρτης διατηρούσε ακόμα τον μύθο του σε ολόκληρη την Ευρώπη. Ο Βρετανός ναύαρχος Τόμας Κόχραν τον υποδέχθηκε με εξαιρετικές τιμές στο πλοίο του, παραχωρώντας του δική του καμπίνα και κρατώντας του πάντα θέση δίνλα του στα επίσημα γεύματα.

Ο νεαρός πρίγκιπας κέρδισε αμέσως τη συμπάθεια των γύρω του. Όπως χαρακτηριστικά κατέγραψε στα απομνημονεύματά του ο Τζορτζ Κόχραν, ανιψιός του ναυάρχου, ο Παύλος ξεχώριζε για την ευγένεια, την οξυδέρκεια, την πνευματική του μετριοπάθεια και την ειλικρινή του διάθεση να προσφέρει στην ελληνική ανεξαρτησία.

Η θανάσιμη εκπυρσοκρότηση και οι θεωρίες συνωμοσίας

Η μοίρα, όμως, διέκοψε απότομα τα σχέδιά του για τη μνημειώδη Ναυμαχία του Ναυαρίνου. Στις 6 Σεπτεμβρίου 1827, ο Παύλος τραυματίστηκε βαρύτατα στην κοιλιακή χώρα. Η επίσημη αναφορά έκανε λόγο για ένα τραγικό ατύχημα την ώρα που καθάριζε το προσωπικό του όπλο, το οποίο οδήγησε στον θάνατό του την επόμενη κιόλας ημέρα.

Ωστόσο, το γεγονός ότι ένας Βοναπάρτης άφησε την τελευταία του πνοή υπό τις διαταγές ενός Άγγλου ναυάρχου —δεδομένης της παλιάς εχθρότητας των Βρετανών με τον πατέρα του Παύλου, Λουσιέν Βοναπάρτη— πυροδότησε αμέσως έντονες φήμες. Στο Ναύπλιο άρχισαν να ψιθυρίζονται σενάρια περί πολιτικής δολοφονίας, μια θεωρία που συνόδευσε τον πρόωρο χαμό του 18χρονου πρίγκιπα.

Από το βαρέλι με το ρούμι στην τελευταία πομπή για τη Σφακτηρία

Μετά τον θάνατό του, η σορός του φυλάχθηκε με έναν αναπάντεχο τρόπο: τοποθετήθηκε μέσα σε ένα βαρέλι με ρούμι στη Μονή Αγίου Νικολάου στις Σπέτσες, όπου παρέμεινε για πέντε ολόκληρα χρόνια ώστε να διατηρηθεί. Όταν ήρθε η ώρα για την ταφή του στο ιστορικό νησί της Σφακτηρίας, η τελετή πήρε πάνδημο χαρακτήρα.

Σχεδόν έναν αιώνα αργότερα, ο Γάλλος δημοσιογράφος René Puaux περιέγραψε τη συγκινητική κηδεία του μέσα από τις σελίδες της γαλλικής εφημερίδας Le Temps. Το φέρετρο μεταφέρθηκε με επίσημη λέμβο, η οποία ήταν στολισμένη με σημαίες, άνθη και κλαδιά μυρτιάς. Την ίδια στιγμή, δεκάδες μικρά πλοιάρια σχημάτισαν μια εντυπωσιακή θαλάσσια πομπή, ακολουθώντας το σκάφος από το Ναυαρίνο μέχρι τις ακτές της Σφακτηρίας, ενώ οι κάτοικοι της Πύλου αποχαιρετούσαν τον πρίγκιπα κρατώντας αναμμένα κεριά.

Οι βανδαλισμοί και η χαμένη λήκυθος

Με το πέρασμα των δεκαετιών, η μνήμη του άρχισε να ξεθωριάζει. Το 1920, το μνημείο υπέστη σοβαρό βανδαλισμό όταν ντόπιοι βοσκοί, παρασυρμένοι από αστικούς μύθους για κρυμμένους θησαυρούς, άνοιξαν τον τάφο και διασκόρπισαν τα οστά του. Τα λείψανα περισυνέλεξαν ο Διονύσης Πόταρης (πρόεδρος της Εθνολογικής Εταιρείας) και ο Δημήτρης Μισιρλής (πρόεδρος της Πύλου), φυλάσσοντάς τα στο κοινοτικό γραφείο μέχρι το 1926.

Αργότερα, τα οστά τοποθετήθηκαν σε μια περίτεχνη λήκυθο, φιλοτεχνημένη από τον γλύπτη Θωμόπουλο και δωρισμένη από τη Σταυρούλα Μαυρομιχάλη. Παρά το γεγονός ότι το κειμήλιο καταγράφεται σε παλαιότερους καταλόγους του Εθνικού Ιστορικού Μουσείου, η σημερινή του τοποθεσία παραμένει ένα άλυτο μυστήριο.

Ο δύσκολος εντοπισμός και το μέλλον του μνημείου

Χρειάστηκε να περάσουν 194 χρόνια για να βγει το μνημείο ξανά στο φως. Μια ομάδα ερευνητών, με επικεφαλής τον Δημήτρη Πανοσκάλτση —συνταξιούχο στέλεχος του Υπουργείου Πολιτισμού με 38 χρόνια εμπειρίας— κατάφερε να εντοπίσει τη γεωγραφική θέση του τάφου. Η έρευνα βασίστηκε στις μαρτυρίες δύο παλιών μελετητών της περιοχής και σε μια σπάνια, ανέκδοτη φωτογραφία από το αρχείο του Καλαματιανού ερευνητή Ψαλτήρα.

Όπως περιγράφει ο ίδιος ο κ. Πανοσκάλτσης σε συνέντευξή του στην εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ, η αναζήτηση θύμιζε αποστολή σε ζούγκλα. Η ομάδα χρειάστηκε να ψάχνει επί τέσσερις ώρες μέσα σε μια εξαιρετικά δύσβατη περιοχή με πυκνή βλάστηση. Αν και το μνημείο εντοπίστηκε, η κατάστασή του παρουσιάζει έντονα σημάδια εγκατάλειψης και φθοράς. Η ανακάλυψη αυτή έβαλε τέλος σε μια σειρά από ιστορικές ανακρίβειες, καθώς πολλοί πίστευαν λανθασμένα ότι ο πρίγκιπας είχε ταφεί στο κοινό μνημείο των Γαλλών πεσόντων.

Η σημαντική αυτή ανακάλυψη ανοίγει πλέον διάπλατα τη συζήτηση για την ανάγκη προστασίας και ανάδειξης του σημείου, το οποίο βρίσκεται σε έναν τόπο άρρηκτα συνδεδεμένο με τις πιο δραματικές στιγμές της Ελληνικής Επανάστασης. Σύμφωνα με τον κ. Πανοσκάλτση, ο τάφος του Παύλου Βοναπάρτη επιβάλλεται να καθαριστεί και να γίνει άμεσα προσβάσιμος στο κοινό. Το μνημείο αυτό οφείλει να αποτελέσει σημείο αναφοράς και φόρο τιμής για Έλληνες και Γάλλους επισκέπτοντες, τιμώντας τη μνήμη ενός νέου ανθρώπου που εγκατέλειψε την πατρίδα του για να θυσιαστεί για την ελληνική ελευθερία. 

Με αυτόν τον τρόπο, ο Παύλος Βοναπάρτης θα πάψει πια να αποτελεί μια απλή, ξεχασμένη υποσημείωση στα βιβλία της Ιστορίας.

Με πληροφοριες από τα ΝΕΑ