Ο αέρας της Κωνσταντινούπολης ήταν βαρύς από την οσμή του θανάτου και την υπόσχεση της καταστροφής. Μια πόλη-φάντασμα, το άλλοτε λαμπρότερο διαμάντι του κόσμου.
Για σχεδόν δύο μήνες, τα κανόνια του Μωάμεθ Β΄ χτυπούσαν ασταμάτητα τα τείχη της Πόλης. Οι πύργοι είχαν ραγίσει. Οι δρόμοι είχαν γεμίσει πέτρες, σκόνη και φόβο.
Και όμως, η Βασιλεύουσα στεκόταν ακόμη όρθια.
Τις νύχτες, πάνω στα τείχη, οι υπερασπιστές άκουγαν τις
φωνές από το οθωμανικό στρατόπεδο, το χτύπημα των τυμπάνων, τα βήματα χιλιάδων στρατιωτών μέσα στο σκοτάδι.Η αυτοκρατορία πέθαινε. Και όλοι το ήξεραν.
Μέσα στα ανάκτορα των Βλαχερνών, ο Κωνσταντίνος ΙΑ΄Παλαιολόγος κοιμόταν ελάχιστα. Δεν είχε σχεδόν τίποτα πια. Ούτε στρατούς. Ούτε χρυσό. Ούτε συμμάχους που θα έφταναν εγκαίρως από τη Δύση. Είχε μόνο τα τείχη. Και τους ανθρώπους που είχαν αποφασίσει να πεθάνουν μαζί του.
Το πρωί της 21ης Μαΐου, ένας αγγελιοφόρος πέρασε τις γραμμές της πολιορκίας και πλησίασε την Πόλη. Ερχόταν από τον ίδιο τον σουλτάνο. Ο Μωάμεθ έκανε μία τελευταία πρόταση. Ένα ύστατο τελεσίγραφο, μια στερνή ευκαιρία για παράδοση.
Αν η Κωνσταντινούπολη παραδινόταν, οι κάτοικοί της θα σώζονταν. Ο αυτοκράτορας και οι άρχοντες θα μπορούσαν να φύγουν με τις περιουσίες τους. Οι κάτοικοι θα παρέμεναν ασφαλείς. Η σφαγή θα αποφευγόταν.
Ίσως, για μια στιγμή, κάποιοι μέσα στην Πόλη να ένιωσαν πειρασμό. Τι απέμενε πια να σωθεί; Οι εκκλησίες ήταν άδειες από πλούτη. Οι γειτονιές είχαν ερημώσει. Η αυτοκρατορία είχε γίνει σκιά του παλιού της εαυτού. Και απέναντί τους στεκόταν η μεγαλύτερη στρατιά που είχαν δει εδώ και αιώνες.
Στο αυτοκρατορικό παλάτι των Βλαχερνών, η ατμόσφαιρα ήταν ηλεκτρισμένη. Οι σύμβουλοι, με τα πρόσωπα σκυθρωπά και τα μάτια γεμάτα φόβο, κοιτούσαν τον Αυτοκράτορα.
Ο αγγελιοφόρος οδηγήθηκε μπροστά του. Η σιωπή που ακολούθησε ήταν εκκωφαντική, βαριά σαν μολύβι. Όλοι περίμεναν την απάντηση γνωρίζοντας πως δεν αφορούσε μόνο μια πόλη. Αφορούσε μια αυτοκρατορία χιλίων χρόνων.
Η κούραση ζωγραφισμένη στα χαρακτηριστικά του Κωνσταντίνου, αλλά η φλόγα της αποφασιστικότητας έκαιγε στα μάτια του. Ήξερε τι σήμαινε η παράδοση. Ήξερε τι σήμαινε η αντίσταση. Και οι δύο δρόμοι οδηγούσαν στην καταστροφή.
Αλλά μόνο ο ένας επέτρεπε στην Πόλη να πεθάνει όρθια.
Τότε, με φωνή που έκοβε τον αέρα, με μια φωνή που έμοιαζε να έρχεται από τα βάθη των αιώνων, ο Κωνσταντίνος απάντησε. Τα λόγια του δεν ήταν απλά μια άρνηση. Ήταν η ψυχή μιας αυτοκρατορίας, η τελευταία της πνοή, συμπυκνωμένη σε μια φράση. Ήταν μια διακήρυξη πίστης, ένα μνημείο ανθρώπινης αξιοπρέπειας:
«Τὸ δὲ τὴν πόλιν σοὶ δοῦναι οὔτ’ ἐμὸν ἐστίν οὔτ’ ἄλλου τῶν κατοικούντων ἐν ταύτῃ• κοινῇ γὰρ γνώμῃ πάντες αὐτοπροαιρέτως ἀποθανοῦμεν καὶ οὐ φεισόμεθα τῆς ζωῆς ἡμῶν.»
«Το να σου παραδώσω την Πόλη δεν είναι ούτε δικό μου δικαίωμα ούτε κανενός άλλου που κατοικεί μέσα σε αυτήν. Όλοι μαζί έχουμε αποφασίσει να πεθάνουμε με τη θέλησή μας και δεν θα λυπηθούμε τη ζωή μας.»
Δεν ήταν λόγια θριάμβου. Ήταν λόγια ανθρώπου που είχε ήδη κοιτάξει την καταστροφή κατάματα. Ο Κωνσταντίνος ίσως να ήξερε πως η Πόλη είχε χαθεί. Ίσως να ήξερε πως σε λίγες ημέρες τα τείχη θα γκρεμίζονταν, πως η Αγία Σοφία θα γέμιζε κραυγές και πως η βυζαντινή αυτοκρατορία θα έσβηνε μέσα σε φωτιά και αίμα.
Κι όμως, αρνήθηκε.
Όχι γιατί πίστευε πραγματικά στη νίκη.
Αλλά γιατί η αυτοκρατορία του δεν μπορούσε πια να σωθεί με στρατούς. Μόνο με αξιοπρέπεια.
Ο πρέσβης έφυγε, και πίσω του άφησε μια Πόλη καταδικασμένη. Η μοίρα της είχε σφραγιστεί. Μα εκείνη την ημέρα, μέσα στα ραγισμένα τείχη της Κωνσταντινούπολης, είχε συμβεί κάτι μεγαλειώδες.
Μια αυτοκρατορία που πέθαινε, αρνήθηκε να παραδοθεί.
Η 21η Μαΐου 1453 δεν ήταν η ημέρα της Άλωσης, αλλά η ημέρα που η ψυχή της Κωνσταντινούπολης, μέσα από τα χείλη του τελευταίου της Αυτοκράτορα, αρνήθηκε να υποταχθεί.
Γι αυτό και ο Κωνσταντίνος ΙΑ΄Παλαιολόγος δεν έμεινε στην ιστορία ως εκείνος που έχασε την Πόλη.
Αλλά ως εκείνος που αρνήθηκε να την παραδώσει…
Από το ksipnistere
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου