Ήταν Ιούνιος του 323 π.Χ. Μέσα στο παλάτι του Ναβουχοδονόσορα, στη Βαβυλώνα, ο πιο τρομερός στρατηλάτης που γνώρισε ποτέ ο κόσμος βρισκόταν ξαπλωμένος, ανίκανος να κουνηθεί.
Είχε κατακτήσει τα πάντα, από τη Μακεδονία ως την Ινδία. Δώδεκα χρόνια πολέμου χωρίς ήττα. Και τώρα, στα 32 του χρόνια, ένας άνδρας που επέζησε από βέλη, ξίφη και τους πιο σκληρούς χειμώνες της Κεντρικής Ασίας, ψυχομαχούσε , χτυπημένος από κάτι που δεν μπορούσε να το δει, δεν μπορούσε να το πολεμήσει.
Δώδεκα ημέρες αργότερα ήταν νεκρός. Ή μήπως όχι;
Δύο χιλιάδες τριακόσια χρόνια μετά, επιστήμονες, ιατροί και ιστορικοί εξακολουθούν να διαφωνούν για το τι ακριβώς σκότωσε τον Μέγα Αλέξανδρο. Και μια από τις πιο μελανές και συναρπαστικές υποθέσεις είναι ότι δεν τον σκότωσε κάποια ασθένεια. Τον σκότωσαν οι δικοί του.
Η νύχτα που άρχισαν όλα
Στις αρχές Ιουνίου, ο Αλέξανδρος δέχεται πρόσκληση για συμπόσιο από έναν από τους αξιωματικούς του, τον Μήδιο της Λάρισας. Η βραδιά είναι εορταστική, το πένθος για τον θάνατο του αγαπημένου του φίλου Ηφαιστίωνα μόλις υποχωρούσε. Τα κρασιά κυλούν, η ατμόσφαιρα είναι χαλαρή.
Και τότε, κάπου στη διάρκεια του βραδινού, ο Αλέξανδρος παραπονιέται για οξύ πόνο στο στήθος.
Αυτός ο πόνος δεν φεύγει ποτέ. Τις επόμενες ημέρες, ο πυρετός του σκαρφαλώνει. Τα πόδια του αρνούνται να τον κρατήσουν. Σιγά-σιγά, η φωνή του σβήνει. Οι στρατιώτες, πανικόβλητοι, σπάνε τις πόρτες για να τον δουν μια τελευταία φορά και ο Αλέξανδρος τους κοιτά κατάματα, τους αναγνωρίζει, αλλά δεν μπορεί να μιλήσει.
Έξι μέρες αφού τον κήρυξαν νεκρό, το σώμα του δεν έχει αρχίσει να αποσυντίθεται. Σε έναν τόπο με ζέστη εξαντλητική, σε μια εποχή χωρίς ψυγεία. Οι αρχαίοι Έλληνες το εξήγησαν απλά: ήταν θεός.
Η σύγχρονη επιστήμη έχει μια πολύ πιο ανατριχιαστική εξήγηση.
Ο δολοφόνος που κανείς δεν έψαξε
Για αιώνες, οι ύποπτοι ήταν γνωστοί.
Ο Αντίπατρος, ο αντιβασιλιάς της Μακεδονίας, είχε μόλις υποβαθμιστεί από τον Αλέξανδρο και φοβόταν για τη ζωή του. Υπήρχαν φήμες ότι έστειλε δηλητήριο τόσο ισχυρό, που έπρεπε να μεταφερθεί κρυμμένο στην οπλή ενός μουλαριού. Ο γιος του Κάσσανδρος ήταν στη Βαβυλώνα. Ο οινοχόος Ίολλας ήταν ο μόνος που είχε πρόσβαση στο ποτήρι του βασιλιά.
Τα στοιχεία δείχνουν ότι πιθανώς κάποιος από το στενό περιβάλλον του είχε κίνητρο να τον εξοντώσει. Αλλά κίνητρο δεν σημαίνει πράξη.
Αυτό που κατάφεραν σύγχρονοι τοξικολόγοι μετά από δεκαετή έρευνα είναι να βρουν το μόνο δηλητήριο που θα μπορούσε να εξηγήσει τον τρόπο που πέθανε ο Αλέξανδρος: τη λευκή ελλέβορο, ένα άνθος κοινό στον αρχαίο ελληνικό κόσμο, που αν ζυμωθεί σε κρασί, σκοτώνει αλλά αργά, οδυνηρά, ακριβώς σε διάστημα 12 ημερών. Οι επιστήμονες συμφωνούν ότι δεν υπάρχει άλλο δηλητήριο της αρχαιότητας που να ταιριάζει τόσο καλά στα συμπτώματα.
Και όμως, οι αρχαίοι ιστορικοί που θεωρούνται πιο αξιόπιστοι ο Αρριανός και ο Πλούταρχος, απορρίπτουν τη δολοφονία. Οι ειδικοί διαφωνούν ακόμα για το αν αυτή η άρνηση αντικατοπτρίζει την αλήθεια ή αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης συγκάλυψης.
Η ανατριχιαστικότερη θεωρία από όλες
Αλλά υπάρχει κι ένα τρίτο σενάριο ένα που κάνει κάθε άλλη υπόθεση να φαίνεται ήπια.
Μια κλινική ιατρός από τη Νέα Ζηλανδία, η Dr. Katherine Hall, μελέτησε τα συμπτώματα του Αλεξάνδρου με τα μάτια ενός γιατρού που έχει δει αυτή την εικόνα πολλές φορές στη σύγχρονη εντατική. Το συμπέρασμά της είναι εκπληκτικό: ο Αλέξανδρος πιθανώς δεν πέθανε από δηλητήριο. Έπαθε ένα σπάνιο νευρολογικό σύνδρομο που παρέλυσε σταδιακά ολόκληρο το σώμα του αλλά άφησε το μυαλό του άθικτο.
Ήταν ζωντανός. Παγιδευμένος μέσα σε ένα σώμα που δεν ανταποκρινόταν. Και τα στοιχεία δείχνουν ότι πιθανώς μπορούσε να ακούει όλα όσα συνέβαιναν γύρω του τις διαμάχες των στρατηγών του για τη διαδοχή, τα βήματα των Αιγυπτίων ταριχευτών που ήρθαν να ετοιμάσουν το σώμα του.
Γι’ αυτό δεν αποσυντέθηκε. Γιατί δεν ήταν νεκρός.
Αν αυτό αληθεύει, ο θάνατος του Αλεξάνδρου μπορεί να υπήρξε η πιο διάσημη λανθασμένη διάγνωση θανάτου στην ανθρώπινη ιστορία.
Τι ξέρουμε και τι παραμένει στο σκοτάδι
Οι επιστήμονες συμφωνούν ότι ο Αλέξανδρος ασθένησε κατά τη διάρκεια ενός συμποσίου, ότι η ασθένεια κράτησε περίπου 12 ημέρες, ότι παρουσίασε προοδευτική παράλυση, και ότι το σώμα του δεν έδειξε σημάδια αποσύνθεσης για έξι μέρες μετά τον κηρυχθέντα θάνατό του.
Τα στοιχεία δείχνουν ότι πιθανώς ασθένησε από κάποια λοιμώδη νόσο ίσως τυφοειδή, ίσως κάτι άλλο που ενδυνάμωσε την ανοσολογική αντίδραση του οργανισμού με καταστροφικά αποτελέσματα. Μια εύλογη εξήγηση που όμως χρειάζεται επαλήθευση είναι ότι το νευρολογικό σύνδρομο GBS εξηγεί περισσότερα συμπτώματα από οποιαδήποτε άλλη διάγνωση. Αλλά δεν υπάρχουν ακόμα αποδείξεις.
Και για τη δολοφονία; Οι ειδικοί διαφωνούν ακόμα. Το κίνητρο υπήρχε. Η ευκαιρία υπήρχε. Το κατάλληλο δηλητήριο υπήρχε. Αλλά δεν υπάρχει ούτε μία αδιάψευστη απόδειξη ούτε θα υπάρξει, αν δεν βρεθεί ποτέ ο τάφος του.
Και ο τάφος του Μεγάλου Αλεξάνδρου χάθηκε προ πολλού.
Γιατί έχει σημασία σήμερα
Η ιστορία του θανάτου του Αλεξάνδρου δεν είναι απλώς ένα αρχαίο αίνιγμα. Είναι μια υπενθύμιση πόσο εύκολα οι ισχυροί ξαναγράφουν την ιστορία και πόσο συχνά αυτοί που περιβάλλουν έναν ηγέτη έχουν τα πιο δυνατά κίνητρα να αποκρύψουν την αλήθεια για τον θάνατό του.
Είναι επίσης μια από τις πιο ακραίες υπενθυμίσεις ότι ακόμα και η ιατρική επιστήμη τότε και τώρα έχει τα όριά της.
Ένας άνθρωπος που κατέκτησε το μισό γνωστό κόσμο πέθανε μόνος, αφωνος, αποκλεισμένος από το δικό του σώμα, σε έναν τόπο που δεν ήταν πατρίδα του.
Και εμείς, δύο χιλιετίες αργότερα, εξακολουθούμε να μην ξέρουμε το γιατί.
Έρευνα & Επιμέλεια Δ. Αντωνόπουλος
Βιβλιογραφία & Πηγές
• Schep, L.J., Slaughter, R.J., Vale, J.A. & Wheatley, P. (2014). «Was the death of Alexander the Great due to poisoning? Was it Veratrum album?» Clinical Toxicology, 52(1), 72–77. DOI: 10.3109/15563650.2013.870341
• Hall, K. (2019). «Did Alexander the Great Die from Guillain-Barré Syndrome?» The Ancient History Bulletin, 32.
• Marr, J.S. & Calisher, C.H. (2003). «Alexander the Great and West Nile Virus Encephalitis.» Emerging Infectious Diseases, 9(12).
• Αρριανός. Αλεξάνδρου Ανάβασις, Βιβλίο VII (Loeb Classical Library, ed. Brunt, 1976).
• Πλούταρχος. Βίος Αλεξάνδρου (Loeb Classical Library, ed. Perrin, 1919).
Για περισσότερη ανάγνωση
• Βικιπαίδεια (ελλ.): «Θάνατος του Μεγάλου Αλεξάνδρου»
• Smithsonian Magazine: «Was Alexander the Great Pronounced Dead Prematurely?» (2019)
• Ancient Origins: «The Cold Case of Alexander the Great» (2017)
Από το ksipnistere
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου