Δημήτρη Συμεωνίδη JP*
Ο Σουλτάνος Μαχμούτ Β΄ διέλυσε οριστικά το σώμα των γενίτσαρων στις 15 Ιουνίου 1826, σε ένα γεγονός γνωστό ως «Βακά-ι Χαϊριγιέ» ( Vaka-i Hayriye) (Ευτυχές Συμβάν). Μετά από στάση τους, ο Σουλτάνος διέταξε πιστά στρατεύματα να τους σφαγιάσουν στους κοιτώνες τους στην Κωνσταντινούπολη, τερματίζοντας την απείθαρχη επιρροή τους.
Προετοιμασία και Παγίδα: Ο Μαχμούτ Β΄, βλέποντας τους γενίτσαρους ως εμπόδιο στον
εκσυγχρονισμό, ίδρυσε ένα νέο, ευρωπαϊκού τύπου στρατιωτικό σώμα .(Το σώμα του τακτικού στρατού της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας που ιδρύθηκε για να αντικαταστήσει τους Γενίτσαρους ονομάστηκε «Nizam-i Djedid» (Νιζάμ-ι Τζεντίντ, δηλαδή «Νέο Σύστημα» ή «Νέος Στρατός»). Ο θεσμός αυτός εισήχθη τον 18ο-19ο αιώνα, με τον όρο να συνδέεται στενά με τις μεταρρυθμιστικές προσπάθειες του Σουλτάνου Σελίμ Γ΄, ενώ αργότερα, μετά το 1826, οι νέες τακτικές δυνάμεις ονομάστηκαν Asakir-i Mansure-i Muhammediye
Όπως αναμενόταν, οι γενίτσαροι αντέδρασαν και στις 15 Ιουνίου 1826 στασίασαν στην Κωνσταντινούπολη, αναποδογυρίζοντας παραδοσιακά τα καζάνια τους.
Η Σφαγή στον Ιππόδρομο: Ο Σουλτάνος, έχοντας εξασφαλίσει την υποστήριξη των θρησκευτικών ηγετών και του λαού, ύψωσε την Ιερή Σημαία του Προφήτη καλώντας τους πιστούς σε αγώνα κατά των στασιαστών. Οι γενίτσαροι απωθήθηκαν στους κοιτώνες τους στην περιοχή του Etmeidanı (κοντά στον Ιππόδρομο).
Χρήση Πυροβολικού: Το πυροβολικό του Σουλτάνου, υπό τις διαταγές του Καρά-Τζεχενέμ Ιμπραήμ Αγά, βομβάρδισε ανηλεώς τους κοιτώνες, καίγοντάς τους μαζί με χιλιάδες γενίτσαρους που βρίσκονταν μέσα.
Εκκαθαρίσεις: Όσοι επέζησαν καταδιώχθηκαν και εκτελέστηκαν τις επόμενες ημέρες στην πρωτεύουσα και σε άλλες πόλεις της αυτοκρατορίας. Υπολογίζεται ότι συνολικά σκοτώθηκαν από 6.000 έως και πάνω από 10.000 άτομα μόνο στην Κωνσταντινούπολη.
Επίσημη Κατάργηση: Αμέσως μετά, ο Σουλτάνος εξέδωσε φερμάνι με το οποίο το σώμα των γενίτσαρων καταργήθηκε οριστικά, τα περιουσιακά τους στοιχεία δημεύτηκαν και κάθε αναφορά στο όνομά τους απαγορεύτηκε.
Η διάλυση αυτή επέτρεψε στον Μαχμούτ Β΄ να προχωρήσει στις μεγάλες μεταρρυθμίσεις (Τανζιμάτ) και να δημιουργήσει έναν σύγχρονο τακτικό στρατό.
Μετά τη διάλυση των Γενίτσαρων το 1826, οι εξελίξεις έτρεξαν γρήγορα τόσο στο εσωτερικό της Αυτοκρατορίας όσο και στο μέτωπο της Ελληνικής Εθνεγερσίας
Οι Μεταρρυθμίσεις (Τανζιμάτ)
Ο Μαχμούτ Β΄ χρησιμοποίησε το «κενό ισχύος» για να αλλάξει ριζικά το κράτος:
Νέος Στρατός: Ίδρυσε αμέσως τους «Νικηφόρους Στρατιώτες του Μωάμεθ» (Asakir-i Mansure-i Muhammediye), ένα σώμα εκπαιδευμένο από Ευρωπαίους αξιωματικούς, με σύγχρονο οπλισμό και στολές.
Κεντρική Διοίκηση: Περιόρισε τη δύναμη των τοπικών πασάδων και των θρησκευτικών ηγετών, φέρνοντας την εξουσία απευθείας στον Σουλτάνο.
Εκσυγχρονισμός: Ίδρυσε ιατρικές σχολές, στρατιωτικές ακαδημίες και την πρώτη επίσημη εφημερίδα της Αυτοκρατορίας. Αυτά τα βήματα προετοίμασαν το έδαφος για τις μεγάλες μεταρρυθμίσεις του Τανζιμάτ (1839).
Επίδραση στην Ελληνική Εθνεγερσία
Αν και η διάλυση των Γενίτσαρων αποσκοπούσε στην ενδυνάμωση της Αυτοκρατορίας, βραχυπρόθεσμα λειτούργησε υπέρ των Ελλήνων:
Στρατιωτικό Χάος: Η Αυτοκρατορία έμεινε προσωρινά χωρίς έμπειρο (έστω και απειθάρχητο) στρατό. Οι νέες μονάδες ήταν ακόμα υπό εκπαίδευση και δεν μπορούσαν να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά τους επαναστάτες.
Εξάρτηση από τον Ιμπραήμ: Ο Σουλτάνος αναγκάστηκε να βασιστεί σχεδόν αποκλειστικά στον πειθαρχημένο αιγυπτιακό στρατό του Ιμπραήμ Πασά για να καταστείλει την επανάσταση στην Πελοπόννησο.
Διπλωματική Πίεση: Η σφαγή των Γενίτσαρων και οι εσωτερικές ταραχές έδειξαν στις Μεγάλες Δυνάμεις (Αγγλία, Γαλλία, Ρωσία) ότι η Οθωμανική Αυτοκρατορία ήταν σε κρίση, γεγονός που επιτάχυνε τις διαδικασίες για τη Ναυμαχία του Ναβαρίνου (1827) και την τελική ανεξαρτησία της Ελλάδας.
Ουσιαστικά, ο Μαχμούτ Β΄ «θυσίασε» την άμεση στρατιωτική ικανότητα για να σώσει την αυτοκρατορία του μακροπρόθεσμα, αλλά αυτό έδωσε στους Έλληνες το πολύτιμο χρονικό περιθώριο που χρειάζονταν.
Αυτά τα δύο στοιχεία —η δράση του Ιμπραήμ και η παρέμβαση των Μεγάλων Δυνάμεων— έκριναν τελικά την τύχη της Εθνεγερσίας.
Ο Ιμπραήμ στην Πελοπόννησο (1825-1828)
Καθώς ο Σουλτάνος δεν είχε αξιόπιστο στρατό, κάλεσε τον Μοχάμεντ Άλι της Αιγύπτου. Ο γιος του, Ιμπραήμ, έφερε έναν άρτια εκπαιδευμένο στρατό από Ευρωπαίους αξιωματικούς:
Στρατιωτική Υπεροχή: Ο Ιμπραήμ εφάρμοσε την τακτική της «καμένης γης». Κατέλαβε το Ναβαρίνο, τη Μεθώνη και την Κορώνη, ενώ το 1826 έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην Έξοδο του Μεσολογγίου.
Απόγνωση των Ελλήνων: Ο πόλεμος Ανεξαρτησίας κινδύνευσε με πλήρη κατάσβεση. Ο Κολοκοτρώνης κατέφυγε στον κλεφτοπόλεμο, καθώς οι τακτικές μάχες με τους Αιγυπτίους ήταν πλέον αδύνατες.
Η Παρέμβαση των Μεγάλων Δυνάμεων
Η αγριότητα του Ιμπραήμ και η γεωπολιτική αστάθεια ανάγκασαν την Αγγλία, τη Γαλλία και τη Ρωσία να δράσουν:
Συνθήκη του Λονδίνου (1827): Οι τρεις δυνάμεις συμφώνησαν να επιβάλουν ανακωχή. Όταν ο Σουλτάνος και ο Ιμπραήμ αρνήθηκαν, οι στόλοι των Δυνάμεων κατέπλευσαν στην Πύλο.
Ναυμαχία του Ναβαρίνου (Οκτώβριος 1827): Ο συμμαχικός στόλος κατέστρεψε ολοσχερώς τον τουρκοαιγυπτιακό. Ήταν η στιγμή που η πλάστιγγα έγειρε οριστικά υπέρ της ελληνικής ανεξαρτησίας.
Γαλλική Αποστολή (Μοριάς): Το 1828, γαλλικά στρατεύματα υπό τον στρατηγό Μαιζόν αποβιβάστηκαν στην Πελοπόννησο για να εκδιώξουν τα υπολείμματα του στρατού του Ιμπραήμ.
Ουσιαστικά, η αδυναμία του Σουλτάνου μετά τη διάλυση των Γενίτσαρων τον έκανε έρμαιο των αποφάσεων της Ευρώπης.
Αυτά τα δύο θέματα δείχνουν την αντίθεση ανάμεσα στην ωμή πραγματικότητα του πολέμου και τη διπλωματική σκακιέρα που ακολούθησε.
Η Αντίσταση του Κολοκοτρώνη στον Ιμπραήμ
Όταν ο Ιμπραήμ αποβιβάστηκε το 1825ο ξεσηκωμός παρέλυε από τον εμφύλιο. Ο Κολοκοτρώνης αποφυλακίστηκε εσπευσμένα για να σώσει την κατάσταση:
Κλεφτοπόλεμος: Συνειδητοποιώντας ότι δεν μπορεί να χτυπήσει τον τακτικό αιγυπτιακό στρατό σε ανοιχτό πεδίο, εφάρμοσε τη στρατηγική των ενεδρών και των αιφνιδιασμών.
«Φωτιά και Τσεκούρι στους Προσκυνημένους»: Ήταν το ιστορικό του σύνθημα κατά όσων Ελλήνων (π.χ. ο Νενέκος) δήλωναν υποταγή στον Ιμπραήμ από φόβο. Ο Κολοκοτρώνη κράτησε την Εθνεγερσία ζωντανή ηθικά, εμποδίζοντας τον Ιμπραήμ να ελέγξει πλήρως την ενδοχώρα.
Τα Πρώτα Σύνορα του Ελληνικού Κράτους
Η διαμόρφωση των συνόρων ήταν μια σκληρή διαπραγμάτευση ετών (1828-1832):
Πρωτόκολλο του Λονδίνου (1830): Ήταν η πρώτη επίσημη αναγνώριση της Ελλάδας ως ανεξάρτητου κράτους (όχι απλώς αυτόνομου). Τα σύνορα τότε ήταν η γραμμή Αχελώου – Σπερχειού, αφήνοντας εκτός ένα μεγάλο μέρος της Στερεάς Ελλάδας.
Συνθήκη της Κωνσταντινούπολης (1832): Μετά από πιέσεις και τη νίκη της Ρωσίας στον Ρωσοτουρκικό πόλεμο, τα σύνορα επεκτάθηκαν στη γραμμή Αμβρακικού – Παγασητικού (Άρτα – Βόλος).
Η επικράτεια: Το πρώτο κράτος περιλάμβανε την Πελοπόννησο, τη Στερεά Ελλάδα, την Εύβοια και τις Κυκλάδες. Η Κρήτη, η Σάμος και η Χίος παρέμειναν εκτός, υπό οθωμανικό ή αιγυπτιακό έλεγχο.
Αυτή η μικρή αλλά ανεξάρτητη Ελλάδα ήταν το αποτέλεσμα της επιμονής του Κολοκοτρώνη στο πεδίο και των διπλωματικών ελιγμών του Ιωάννη Καποδίστρια.
Πηγές:
Godfrey Goodwin:Οι Γενίτσαροι .Αθήνα, εκδόσεις Οδυσσέας.1994
Υπουργείο Εξωτερικών (Υπηρεσία Διπλωματικού και Ιστορικού Αρχείου
Η Συνθήκη του Λονδίνου (6 Ιουλίου 1827).
Τα Πρωτόκολλα του Λονδίνου (1829, 1830).
Η Συνθήκη της Αδριανούπολης (1829).
Η Συνθήκη της Κωνσταντινούπολης (1832).
Μιχαήλ Β. Σακελλαρίου : Η απόβαση του Ιμπραήμ στην Πελοπόννησο καταλύτης για την αποδιοργάνωση της Ελληνικής Επανάστασης 24 Φεβρουαρίου – 23 Μαΐου 1825* (Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, 2012).
Σπυρίδων Τρικούπης : Ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως (Τόμος Γ’).
Από το ksipnistere
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου